Kênh podcast về Chuyện nghề – Chuyện đời của Nghebank.com
“Trong tất cả các buổi họp ấy, khanh có tự mình suy nghĩ không?”
Thời Nguyễn, ở một phủ ven kinh thành có vị tri phủ tên Ngô Lễ. Ông không nổi tiếng vì tài năng xuất chúng, mà vì một điều đặc biệt: đi họp ở đâu, ông cũng được lòng tất cả. Quan trên nói gì, ông cũng gật. Quan dưới trình gì, ông cũng ừ. Trong triều, người ta gọi ông là người “dễ sống”.
Một năm nọ, triều đình yêu cầu các địa phương trình kế hoạch khai khẩn đất hoang để tăng thu ngân khố. Dưới phủ, quan tham mưu trình phương án rất lạc quan: đất màu mỡ, dân đông, thu nhanh. Ngô Lễ nghe xong, gật đầu. Lên đến tỉnh, quan tổng đốc góp ý thêm: “Nếu đẩy nhanh tiến độ, số thu năm đầu sẽ rất đẹp.” Ngô Lễ lại gật. Vào triều, bộ chủ quản nhấn mạnh thành tích, Ngô Lễ càng gật mạnh hơn.
Bản tấu trình lên vua, không có một dòng phản biện, không một chữ dè dặt. Mọi cấp đều hài lòng. Kế hoạch được thông qua nhanh chóng.
Nhưng chỉ sau một mùa mưa, vấn đề lộ ra. Đất hoang là đất nhiễm mặn, dân không trụ nổi, chi phí đội lên gấp đôi, thu không đủ bù chi. Dân bỏ đi, ngân khố hụt, triều đình phải cứu trợ ngược lại.
Khi thanh tra về phủ, Ngô Lễ không bị kết tội nặng. Ông không tham, không gian, không làm sai quy trình. Nhưng nhà vua hỏi một câu khiến ông cúi đầu rất lâu:
— “Trong tất cả các buổi họp ấy, khanh có tự mình suy nghĩ không?”
Ngô Lễ không trả lời được. Ông nhận ra điều cay đắng: mình chưa từng nói dối, nhưng cũng chưa từng nói thật điều mình nghi ngờ. Ông tưởng rằng gật đầu là khôn khéo, là an toàn. Nhưng thực chất, ông đã biến mình thành chiếc bóng của người khác.
Từ đó, trong phủ treo một tấm bảng nhỏ do chính ông viết: “Gật đầu không sai. Nhưng gật đầu mãi là có tội.”
Nghề Bank…
Trong thẩm định tín dụng, “quan tám cũng ừ, quan tư cũng gật” là một trong những rủi ro lớn nhất của hệ thống.
- hồ sơ đẹp → ai cũng đồng ý,
- khách hàng quen → không ai phản biện,
- chỉ tiêu cao → dễ xuôi theo,
- cấp trên đã gật → cấp dưới ngại nói khác.
Nhưng ngân hàng không mất tiền vì quyết định bị phản đối. Ngân hàng mất tiền vì quyết định không ai dám phản đối. Vai trò của thẩm định không phải là làm hài lòng mọi cấp, mà là đặt câu hỏi khó trong lúc mọi người đang dễ dãi.
Một ý kiến phản biện đúng lúc có thể làm hồ sơ chậm lại. Nhưng một cái gật đầu vô thức có thể làm khoản vay đi rất xa — theo hướng sai.
Trong banking, người có giá trị không phải người gật đầu đẹp nhất, mà là người dám không gật khi dữ liệu chưa cho phép.
