[showpodcastplayer instance=”16″]
Ngày xưa, trong một ngôi làng nhỏ nằm ven sông Hằng, có một ngôi chùa cổ. Mỗi khi xảy ra biến cố lớn trong làng — hạn hán, lũ lụt, hay dịch bệnh — vị trụ trì đều cho đánh chuông để tập hợp dân chúng nghe giảng.
Một năm nọ, nước sông dâng cao bất thường. Ruộng lúa ngập, gia súc chết, nhiều nhà phải bỏ xứ đi nơi khác. Ai cũng nhìn thấy, ai cũng chịu ảnh hưởng.
Tiếng chuông chùa vang lên.
Dân làng kéo đến rất đông, mong được nghe lời giải thích và chỉ dẫn. Nhưng hôm ấy, vị trụ trì không nói về lũ lụt, không nhắc đến nguyên nhân hay cách phòng bị. Ông chỉ chậm rãi nói:
— “Đây là phép thử con người. Ai mất mát là vì nghiệp cũ. Ai còn đủ đầy là do phước báo.”
Dân làng im lặng. Lời nói ấy khiến nhiều người nhẹ lòng. Không cần tìm hiểu nguyên nhân, không cần thay đổi cách canh tác, không cần đặt câu hỏi vì sao đê điều không được gia cố. Tất cả đã có một cách giải thích đủ êm tai.
Chỉ có một cư sĩ già tên Tịnh Minh cảm thấy bất an. Ông từng nhiều năm quan sát dòng sông, biết rõ mực nước thay đổi do rừng đầu nguồn bị tàn phá, do con đê cũ không còn chịu nổi áp lực.
Ông đứng lên hỏi:
— “Thưa thầy, nếu mọi việc đều quy về nghiệp, vậy con người còn trách nhiệm gì với những gì mình làm ra?”
Giảng đường bỗng xôn xao. Vị trụ trì nhìn ông, mỉm cười hiền hậu:
— “Không phải ai cũng đủ căn cơ để hiểu hết nhân quả sâu xa. Biết nhiều quá chỉ sinh loạn tâm.”
Từ hôm đó, không ai nhắc đến chuyện củng cố đê. Không ai bàn về rừng bị chặt. Người ta chỉ nhắc lại lời trụ trì mỗi khi nước lên: “Đó là nghiệp.”
Một thời gian sau, lũ lớn thật sự xảy ra. Ngôi làng gần như bị xóa sổ.
Nghề Bank …
Trong thực tiễn ngân hàng, rủi ro hiếm khi bị che giấu bởi dữ liệu. Nó thường bị che bởi cách lãnh đạo diễn giải dữ liệu.
Một khoản vay xấu không đáng sợ bằng câu nói: “Làm đi, không sao đâu”, “Việc này nằm trong tầm kiểm soát”. Một dòng tiền suy yếu càng nguy hiểm hơn khi đi cùng thông điệp: “Thị trường chung đang như vậy”.
Sự kiện — con số, báo cáo, dấu hiệu cảnh báo — luôn tồn tại. Nhưng quyết định của tổ chức thường bị dẫn dắt bởi việc ai nói gì về những sự kiện đó, chứ không phải bản thân sự kiện.
Trong thẩm định tín dụng, người làm nghề phải phân biệt rất rõ:
- đâu là dữ liệu,
- đâu là diễn giải mang tính quyền lực,
- đâu là rủi ro thực,
- và đâu chỉ là câu chuyện giúp tập thể yên tâm tạm thời.
Một hệ thống tốt không cần lãnh đạo “nói hay” về rủi ro, mà cần buộc rủi ro phải được nhìn đúng như nó vốn là. Bởi cuối cùng, nợ xấu không phát sinh vì sự kiện, mà vì con người đã chọn tin vào cách diễn giải dễ chịu hơn là sự thật khó nghe.
